Bakım merkezinde yeni bir düzene alışmak

İnsan, yıllardır yaşadığı evden ayrılmayı düşündüğünde önce odanın büyüklüğünü ya da yemek listesini merak etmeyebilir. İstediği saatte yakınını arayıp arayamayacağını, alışkanlıklarının önemsenip önemsenmeyeceğini, kapısını çalan kişiyi tanıyıp tanımayacağını düşünür. Yaşlı veya engelli bir birey için bakım merkezine taşınmak, günlük hayatı başkalarıyla paylaşmayı öğrenmeyi de gerektirir.

Bu değişime karşı duyulan kaygıyı hemen önyargı diye adlandırmak kişiyi anlamayı zorlaştırır. Bazı endişeler çevreden duyulan olumsuz örneklerden doğar. Bazıları ise evini, mahallesini ve kendi düzenini kaybetme duygusuyla ilgilidir. “Orada rahat edersin” demeden önce kişinin neyi kaybetmekten korktuğunu dinlemek gerekir. Eşyalarına dokunulması mı, ailesinin daha az gelmesi mi, kararlarının artık sorulmaması mı? Her kaygı farklı bir karşılık ister.

Koşullar elveriyorsa kişinin merkezi önceden görmesi, ortak alanları tanıması ve sorularını doğrudan sorması belirsizliği azaltabilir. Bu görüşmede neye önem verdiği not edilebilir. Örneğin sessiz bir yerde dinlenmek isteyen birinin ihtiyacıyla gün boyu insanlarla bir arada olmak isteyen birinin ihtiyacı aynı değildir. Karar konuşulurken aile üyelerinin kendi beklentileriyle kişinin isteklerini birbirine karıştırmaması gerekir. Evde destek seçenekleri de aynı açıklıkla değerlendirilmelidir.

Güven, verilen sözlerin günlük hayatta karşılık bulmasıyla oluşur

Bakım ihtiyacı, kişinin karar hakkını ortadan kaldırmaz. Görüşmeye katılması, anlayabildiği bir dille bilgi alması ve tercihlerini ifade edebilmesi önemlidir. İletişim kurmakta güçlük yaşıyorsa uygun destek sağlanmalıdır. Hangi etkinliğe katılacağı, odasında hangi eşyaları bulunduracağı veya ne zaman dinleneceği gibi gündelik seçimler de bu yaklaşımın parçasıdır.

İlk görüşmede güzel görünen bir ortam, tek başına güven oluşturmaz. Yardım istediğinde yanıt alması, mahremiyetine dikkat edilmesi, kendisine adıyla ve yetişkin bir insan olarak hitap edilmesi gerekir. Kuralların açıkça anlatılması da belirsizliği azaltır. Aileyle görüşmenin nasıl sürdürüleceği, bir sorun olduğunda kime başvurulacağı ve bakım planının ne zaman değerlendirileceği önceden konuşulabilir.

Yeni ortama alışma süresi herkeste aynı değildir. Bir kişi kısa sürede ortak sofraya katılırken bir başkası önce odasında kalmayı tercih edebilir. Bu isteği hemen isteksizlik ya da uyumsuzluk olarak yorumlamak yerine, kişiye zaman tanımak ve nedenini sormak daha yararlıdır. Duyma güçlüğü, ağrı veya yorulma gibi etkenler de katılımı etkileyebilir.

Sosyalleşme, kişinin sevdiği şeylerden başlamalıdır

Piknik, tiyatro veya bahçede yapılan kısa bir sohbet, uygun koşullarda yeni ilişkiler kurmaya fırsat verebilir. Ancak bir etkinliğin takvimde yer alması, herkes için anlamlı olduğu anlamına gelmez. Tiyatrodan hoşlanan biri oyun üzerine konuşmak isterken başka biri sakin bir masada okey oynamayı veya müzik dinlemeyi tercih edebilir. Kişinin seçtiği ilişkilere ve etkinliklere yer açmak gerekir.

Dışarıdaki etkinliklerde erişilebilirlik, ulaşım koşulları, tuvalet ihtiyacı, dinlenme araları ve kişinin sağlık durumu birlikte düşünülmelidir. Katılım isteğe bağlı olmalı; gelmek istemeyen kişi kendini suçlu hissetmemelidir. Etkinliğin değeri, çekilen fotoğraftaki kalabalıkla ölçülemez. Kişinin sohbet etmek istemesi, bir sonraki buluşmayı merak etmesi veya yeni bir tanışıklığı sürdürmesi daha anlamlı göstergelerdir.

Uygun görülen düzenli fizik tedavi de günlük yaşama katılmayı kolaylaştırabilir. Sandalyeden daha güvenli kalkmak ya da kısa bir mesafeyi daha rahat aşmak, kişinin istediği etkinliğe ulaşmasına yardım edebilir. Rehabilitasyon hedefleri kişinin sağlık durumu ve kendi öncelikleriyle belirlenmelidir; bir etkinliğe katılabilmek için mutlaka yürüyebilmesi gerekmez.

Alışma süreci ve değişen duygular

Bir kişinin zamanla “Keşke daha erken gelseydik” diye düşünmesi, başlangıçtaki kaygılarının yersiz olduğu anlamına gelmez. Bu düşünce, gereksinimlerinin karşılandığını ve kendi hayatında hâlâ söz sahibi olduğunu hissetmesiyle gelişebilir. Aileyle düzenli temasın sürmesi, burada kurulan yeni ilişkilerle bir arada yer alabilir.

Herkes aynı biçimde uyum sağlamayabilir. Süren mutsuzluk, korku, belirgin içe kapanma veya bakım hakkında dile getirilen bir şikâyet, “alışır” denilerek geçiştirilmemelidir. Kişiyle görüşülmeli, sağlık ve bakım koşulları değerlendirilmelidir. Gerekirse psikolojik destek planlanır. İyi bir bakım ortamında kişinin memnuniyetini söylemesi kadar, memnun olmadığını güvenle anlatabilmesi de beklenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Beslenme, egzersiz ve bakım planı kişisel değerlendirmeyle belirlenir.